Konstytucja w istotny sposób przedefiniowała pojęcie narodu, rozszerzając je poza szlachtę na mieszczan i chłopów. Choć katolicyzm pozostał religią panującą, zagwarantowano pełną swobodę wyznania. Szlachta zachowała swoje dotychczasowe przywileje, jednak mieszczaństwo zyskało nowe prawa polityczne, a chłopstwo zostało objęte ochroną prawną państwa.
Za treść 11 artykułów ustawy odpowiadali wybitni przedstawiciele oświecenia, tacy jak król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj, Julian Ursyn Niemcewicz oraz Scipione Piattoli. Samo uchwalenie dokumentu odbyło się w warunkach nadzwyczajnych – termin obrad przyspieszono o dwa dni, by zaskoczyć przeciwników reform, a Zamek Królewski był zabezpieczany przez wojsko dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego. Mimo że w sesji uczestniczyło jedynie 180 z 500 posłów, ustawa stała się najważniejszą próbą naprawy Rzeczypospolitej przed jej upadkiem.
W kwietniu 1919 roku, tuż po odzyskaniu niepodległości, Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o ustanowieniu święta narodowego, miało ono być symbolem odrodzenia państwa, a za realizację pierwszych oficjalnych uroczystości odpowiadało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz komitety obywatelskie. To oficjalne uznanie daty 3 maja było domknięciem długiego okresu, w którym pamięć o Konstytucji musiała trwać w ukryciu. Przez ponad 120 lat zaborów jakiekolwiek publiczne wspominanie o tym dniu było surowo karane przez Rosję, Prusy i Austrię. Dla Polaków był to jednak czas „prywatnego patriotyzmu” – rocznicę świętowano w domach i podczas tajnych spotkań, co pozwalało zachować ducha narodu w czasach, gdy Polski nie było na mapie.
Niestety, po II wojnie światowej święto ponownie stało się niewygodne. Władze komunistyczne, chcąc zerwać z tradycją przedwojenną, oficjalnie zniosły obchody w 1951 roku i zastąpiły je Świętem Pracy. Przez kolejne dekady 3 maja był dniem, w którym milicja zdejmowała flagi z okien, a opozycja organizowała manifestacje, przypominając o demokratycznych wartościach zapisanych w XVIII-wiecznej ustawie. Dopiero upadek komunizmu pozwolił na pełny powrót do tradycji. Od 1990 roku ponownie celebrujemy Święto Narodowe Trzeciego Maja jako symbol wolności, nowoczesności i niezłomności narodu, który mimo licznych przeszkód nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach.
W Polsce 3 maja to nie tylko rocznica uchwalenia Konstytucji, ale również jedna z najważniejszych uroczystości w kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego - Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski (warto tu jednak podkreślić, że w tym roku uroczystość była wyjątkowo obchodzona 2 maja, ze względu na przypadającą 3 maja V Niedzielę Wielkanocną).
Uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polskizostała oficjalnie ustanowiona na prośbę polskich biskupów po odzyskaniu niepodległości. 3 maja w kościołach to przede wszystkim moment wspomnienia Ślubów Lwowskich Jana Kazimierza. To właśnie wtedy, w 1656 roku, król oficjalnie zawierzył Polskę opiece Maryi, nazywając ją Królową Korony Polskiej. Co ciekawe, choć kult ten trwał wiekami, oficjalne święto liturgiczne zatwierdził dopiero papież Benedykt XV w 1920 roku, na wyraźną prośbę polskiego Episkopatu. Dla wielu wiernych to połączenie religii i patriotyzmu jest nierozerwalne.
Choć Konstytucja 3 maja była dokumentem świeckim, zaczynała się od słów: „W imię Boga, w Trójcy Świętej jedynego”. Autorzy ustawy świadomie szukali opieki nadprzyrodzonej dla ratowania upadającej Rzeczypospolitej. Wybór daty uchwalenia ustawy nie był przypadkowy – maj od dawna był w Polsce miesiącem poświęconym Matce Bożej. Już dwa dni po uchwaleniu Konstytucji, 5 maja 1791 r., Sejm Czteroletni podjął uchwałę o budowie Świątyni Opatrzności Bożej, która miała być wotum wdzięczności za nową ustawę zasadniczą. Maryja była postrzegana jako duchowa gwarantka wolności politycznej.
Napisz komentarz
Komentarze