Sprowadzenie Krzyżaków na Mazowsze. Kulisy decyzji i wielka wystawa w Ciechanowie

W skrócie

800 lat od decyzji: W 1226 roku książę Konrad Mazowiecki podjął decyzję o sprowadzeniu zakonu krzyżackiego, co zmieniło układ sił w Europie Środkowo-Wschodniej.

Nowe fakty na wystawie: Ekspozycja na zamku w Ciechanowie obala mit o natychmiastowym przybyciu armii rycerzy – początkowo na ziemię chełmińską przyjechało tylko trzech zakonników.

Unikalne eksponaty: Przez pierwsze 30 dni wystawy będzie można zobaczyć oryginalny trzynastowieczny rękopis z Torunia oraz komplet 36 chorągwi rycerskich.

Kiedy i dlaczego Krzyżacy pojawili się na Mazowszu?

Choć wielu kojarzy rok 1226 jako datę przybycia zakonu, w rzeczywistości wtedy zapadła jedynie sama decyzja polityczna. Krzyżacy na ziemiach polskich pojawili się dopiero kilka lat później, w latach 30. XIII wieku. Książę Konrad Mazowiecki, dążąc do zdobycia Krakowa i zabezpieczenia własnych granic przed najazdami pogańskich Prusów, potrzebował militarnego i dyplomatycznego wsparcia. Decyzję tę współkształtował również Henryk Brodaty.

Jak podkreślił w Rozmowie Radia Rekord Robert Kołakowski, dyrektor Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie: „Ta decyzja miała wielkie znaczenie dla historii Mazowsza, dla historii Polski, no i całej Europy Środkowo-Wschodniej. Stąd myślę, że warto było zorganizować taką konferencję, która też pokaże nam i dobre, i złe strony tej decyzji, bo świat nigdy nie był czarno-biały”.

Zakon, uchodzący w późniejszej publicystyce za jednoznaczne zło, przyniósł na Mazowsze także zdobycze cywilizacyjne, w tym murowaną architekturę obronną oraz rozwój gospodarki pieniężnej. Relacje Mazowsza z zakonem były skomplikowane i często opierały się na polityce separatystycznej wobec Korony.

Co będzie na wystawie w ciechanowskim zamku?

Organizacja ekspozycji historycznej poświęconej Krzyżakom stanowiła ogromne wyzwanie logistyczne. Polskie muzea posiadają bardzo niewiele autentycznych zabytków ściśle związanych z działalnością zakonu z tamtego okresu. Twórcy wystawy musieli pozyskać eksponaty z wielu różnych instytucji, w tym z Wawelu oraz Torunia.

Więcej o koncepcji opowiedziała Izabela Jakubowska-Antochów z działu historyczno-archeologicznego: „Pokażę państwu fajny taki początek, akcent, W hiszpańskim... Wöngenslang, czyli ptasi śpiew, o miejsce, od którego się to wszystko zaczęło. Pod Toruniem stało dębowe drzewo i na tym drzewie zakon krzyżacki po raz pierwszy zrobił swoją fortyfikację. Zaczmijmy od tego, że tak naprawdę na ziemię chełmińską przybyło tylko trzech krzyżaków”.

Ekspozycja ma na celu odkłamanie podręcznikowych mitów. Pokazuje, że ekspansja zakonu nie zaczęła się od wkroczenia potężnej, zbrojnej armii, lecz od małych kroków i stopniowego podporządkowywania sobie kolejnych terenów.

Jakie unikalne eksponaty zobaczą zwiedzający?

Wystawa, która potrwa przez najbliższe pół roku, oferuje unikalną okazję do zobaczenia przedmiotów, które na co dzień nie są dostępne w regionie ciechanowskim. Największą atrakcją pierwszego miesiąca ekspozycji będzie oryginalny dokument z XIII wieku. Z powodu restrykcyjnych wymogów konserwatorskich, rękopis wypożyczony z Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu będzie prezentowany wyłącznie przez 30 dni.

Oprócz cennych dokumentów na zamku pojawi się pełna kolekcja 36 chorągwi rycerskich wypożyczonych z Wawelu, w tym repliki oraz najstarsza zachowana kopia z 1918 roku. Zwiedzający zobaczą również ponad 30 zabytków sakralnych, rzeźby, obrazy oraz skarb monet krzyżackich zawierający dwa złote guldeny.

Dlaczego w Ciechanowie pojawi się ambasador Austrii?

Wydarzenie zyskało rangę międzynarodową. Oficjalną wizytę na zamku zapowiedział ambasador Republiki Austrii. Obecność dyplomaty nie jest przypadkowa – to właśnie w Wiedniu mieści się współczesna, główna siedziba zakonu krzyżackiego, który nieprzerwanie istnieje do dziś. Obecnie organizacja liczy około tysiąca osób, w tym około 80 księży (wśród których są Polacy), 300 zakonnic oraz kilkuset członków świeckich, skupiających się głównie na działalności charytatywnej i pomocy humanitarnej.

Całość obchodów, obejmująca zarówno wystawę, jak i konferencję naukową z udziałem 13 wybitnych mediewistów, została objęta patronatem honorowym Marszałka Województwa Mazowieckiego. Konferencja rozpocznie się 12 czerwca o godzinie 10:00 w centrum administracyjnym przy ulicy 17 Stycznia (obowiązują wcześniejsze zgłoszenia), natomiast uroczysty wernisaż na zamku zaplanowano na godzinę 17:00.